Yazma kenarı denince akla üç yöntem gelir: iğne oyası, tığ oyası ve boncuklu oyalar. Yeni başlıyorsanız en rahat yol, ince iple tığ oyasına geçmektir. Önce kolay bir kenarın malzemesini ve yapılışını veriyorum, sonra model fikirlerine geçiyoruz.
Gereken Malzemeler
- Yazma kumaşı: 90x90 cm pamuklu tülbent ya da pamuklu bir yazma. İlk denemede ince, sık dokunmuş kumaş seçmeyin, iğne geçmesi kolay olsun.
- Oya ipliği: İnce pamuklu ya da ipek oya ipliği, 1 yumak yeter. Yazmanın kenarı yaklaşık 360 cm olduğundan yumağın uzunluğuna bakın.
- Tığ: 0,75 ile 1 mm arası çelik tığ. İplik ne kadar inceyse tığ da o kadar ince olmalı.
- İğne: Ucu keskin, ince dikiş iğnesi ve kumaşa uygun renkte dikiş ipliği.
- Yardımcılar: Makas, iğne yastığı, mezura, toplu iğne ve kumaş kalemi.
Adım Adım Yapılış
- Kenarı hazırlayın. Yazmanın kenarını 3-4 mm kıvırıp bir kez daha katlayın, toplu iğneyle tutturun. Küçük, düzenli dikişlerle elde ya da makinede dikin. Kenar düz ve sağlam olmalı, oya bunun üstünde duracak.
- Ilmek sırasını açın. Dikiş ipliğiyle ya da oya ipliğiyle kenar boyunca, yaklaşık 3-4 mm aralıkla battaniye ilmeği benzeri küçük ilmekler atın. Aralıkları mezuranın yardımıyla eşit tutun, çünkü oyanın düzgünlüğü buna bağlı.
- Birinci sıra: Tığı her ilmeğin içinden geçirip bir sağlam ilmek yapın. Sıra boyunca ipi aynı gerginlikte tutun. Köşelerde aynı ilmeğe 3 sağlam ilmek yaparak dönün, böylece köşe kıvrılmaz.
- İkinci sıra (kolay dalga): 5 zincir çekin, ilk sıradaki ilmekten 3 ilmek atlayıp 1 sağlam ilmekle bağlayın. Sıra sonuna kadar tekrarlayın. Ortaya küçük kemerler çıkar.
- Üçüncü sıra (süs): Her kemerin içine 1 sağlam ilmek, 3 zincir, 1 sağlam ilmek yapıp ilk ilmeğe bağlayarak küçük bir pikeli kenar oluşturun. Köşelerde kemer sayısını artırın.
- Bitirme: İpi kesin, ucu ters yüzde 2-3 cm gezdirip saklayın. Hafif nemli bir bezle, ters yüzden ve düşük ısıda ütüleyin.
Başlangıç İçin Model Fikirleri
Tığ oyası
- Dalga kenar: Yukarıdaki gibi basit kemerler. En hızlı öğrenilen ve hata affeden modeldir.
- Pikeli (dişli) kenar: Kemerlerin üstüne küçük zincir topçuklar eklenir. Daha zarif görünür.
- Çiçekli kenar: Ayrı ayrı ördüğünüz minik çiçekler kenara sırayla dikilir. Daha uzun sürer ama sonuç gösterişlidir.
İğne oyası
- Biber, lale ve karanfil: Geleneksel iğne oyası motifleridir. Hepsi ince ipek ya da pamuk ipliğiyle, iğne ve düğüm tekniğiyle yapılır.
- Tek sıra tanecikli kenar: İğne oyasına ilk adım için uygun, kenarı ince bir tanecik sırasıyla süsler.
Boncuklu oya
- Dalga kenarın kemer uçlarına ya da pikelere boncuk eklenir. Boncuklar ilk baştan ipe dizilmelidir. Delik çapı, ipliğin kalınlığına göre seçilmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Kenarı sıkı çekmek: Yazma büzülür, dalgalanır. Her ilmekte ipi gevşek tutmaya çalışın.
- Aralıkları eşit tutmamak: İlk sıradaki küçük farklar sonraki sıralarda büyür. Bir kez mezurayla ölçmek bile işi kurtarır.
- Kalın tığ seçmek: Oya sert ve ağır görünür. İplikle tığ uyumuna dikkat edin.
- Köşeleri düşünmemek: Köşede ilmek artırmazsanız kenar içe çeker, fazla artırırsanız kabarır. Üç ilmek genelde iyi sonuç verir.
- Renk seçimini sona bırakmak: İpliği yazmayla birlikte gün ışığında karşılaştırın. Akşam ışığında renkler yanıltabilir.
Püf Noktaları
- İlk denemeyi eski bir tülbent parçasında yapın. 20-30 cm kenar yetişir.
- İpi sık sık sarılmış yumak hâlinde tutun, uçlar karışmasın.
- Yumak biterse yeni ipi bir ilmeğin ortasında ekleyin, düğümü ters yüzde gizleyin.
- Işıklı bir ortamda çalışın, ince iplik gözü yorar. Her saat başı kısa bir ara verin.
Alternatif Malzemeler ve Mevsim Önerisi
Pamuk yerine ince ipek iplik, oyaya parlak ve dökümlü bir görünüm verir ama kaygan olduğu için başlangıçta zorlayabilir. Ekim ayındayız, havalar serinliyor. Kış hazırlıkları ve yılbaşı ile bayram hediyeleri için yün karışımlı ince yazmalara, koyu tonlu pikeli kenar işlemek güzel bir fikir. Çeyiz hazırlayanlar için ise beyaz, krem ya da pudra tonlarında çiçekli kenarlar uzun yıllar eskimeyen bir seçim olur.
Saklama ve Bakım
- Oyalı yazmayı ılık suda, hafif sabunla elde yıkayın, sıkmadan havluya bastırarak suyunu alın.
- Ters yüzünden, düşük ısıda ütüleyin. Oyanın üstüne doğrudan bastırmayın.
- Katlarken oyalı kenarı dışarıda bırakın, asılı saklamak ipin uzamasına neden olabilir. Yumuşak bir kâğıda sarıp çekmecede tutun.
Kapak fotoğrafı: Marija Zaric / Unsplash